تابلو برق ضد انفجار (Ex Proof)
در بسیاری از صنایع، وجود گازهای قابل اشتعال، بخارات شیمیایی، گردوغبارهای انفجاری و مواد آتشزا میتواند خطر انفجار را به همراه داشته باشد. در چنین محیطهایی استفاده از تجهیزات الکتریکی معمولی میتواند باعث ایجاد جرقه و وقوع حوادث جبرانناپذیر شود.
به همین دلیل از تجهیزات ویژهای تحت عنوان تجهیزات ضد انفجار یا Ex Proof استفاده میشود. تابلو برق ضد انفجار یکی از مهمترین این تجهیزات است که برای افزایش ایمنی در محیطهای پرخطر طراحی میشود.
در این مقاله با ساختار، استانداردها، انواع و کاربردهای تابلو برق ضد انفجار آشنا خواهیم شد.
تابلو برق ضد انفجار چیست؟
تابلو برق ضد انفجار یا Explosion Proof Panel نوعی تابلو برق صنعتی است که به گونهای طراحی شده تا در صورت ایجاد جرقه یا قوس الکتریکی در داخل تابلو، از انتقال آن به محیط بیرون جلوگیری کند.
هدف اصلی این تابلوها جلوگیری از انفجار در محیطهای دارای گازها یا گردوغبارهای قابل اشتعال است.
چرا به تابلو ضد انفجار نیاز داریم؟
در محیطهای صنعتی خطرناک، حتی یک جرقه کوچک میتواند باعث انفجار شود.
منابع احتمالی جرقه:
- کنتاکتور
- کلیدهای قدرت
- رلهها
- اتصالات معیوب
- موتورهای الکتریکی
تابلوهای Ex Proof این خطر را به حداقل میرسانند.
محیطهای مستعد انفجار
صنایع نفت و گاز
وجود گازهای هیدروکربنی خطر انفجار را افزایش میدهد.
پالایشگاهها
تجمع بخارات قابل اشتعال یکی از چالشهای اصلی است.
پتروشیمی
مواد شیمیایی فرار نیازمند تجهیزات ضد انفجار هستند.
صنایع رنگ و رزین
بخارات حلالها قابلیت اشتعال بالایی دارند.
سیلوهای غلات
گردوغبار آرد و غلات میتواند انفجار ایجاد کند.
معادن
گاز متان از مهمترین عوامل خطر در معادن است.
استانداردهای تابلو برق ضد انفجار
طراحی این تابلوها باید مطابق استانداردهای بینالمللی انجام شود.
مهمترین استانداردها:
IEC 60079
مهمترین استاندارد تجهیزات ضد انفجار.
ATEX
استاندارد اتحادیه اروپا برای محیطهای خطرناک.
NEC
استاندارد آمریکایی طبقهبندی مناطق خطرناک.
مفهوم Ex در تجهیزات ضد انفجار
علامت Ex نشان میدهد که تجهیز برای محیطهای مستعد انفجار طراحی شده است.
نمونه:
Ex d IIB T4
هر بخش از این کد دارای مفهوم خاصی است و مشخص میکند تجهیز در چه شرایطی قابل استفاده است.
انواع حفاظت ضد انفجار
Ex d (Flameproof)
رایجترین نوع حفاظت.
در این روش محفظه به گونهای طراحی میشود که انفجار داخلی به بیرون منتقل نشود.
Ex e (Increased Safety)
در این روش احتمال ایجاد جرقه یا دمای خطرناک کاهش داده میشود.
Ex p (Pressurization)
داخل تابلو تحت فشار هوای تمیز قرار میگیرد.
Ex i (Intrinsic Safety)
انرژی مدار به اندازهای محدود میشود که امکان ایجاد جرقه وجود نداشته باشد.
اجزای تابلو برق ضد انفجار
بدنه مقاوم
معمولاً از فولاد یا آلومینیوم آلیاژی ساخته میشود.
گلند ضد انفجار
برای ورود کابلها استفاده میشود.
کلیدهای Ex Proof
کلیدهای مخصوص محیطهای خطرناک.
ترمینالهای ضد انفجار
برای اتصال ایمن سیمها.
تجهیزات حفاظتی
شامل فیوزها، کلیدها و رلههای مخصوص.
تفاوت تابلو برق معمولی و ضد انفجار
ویژگی| تابلو معمولی| تابلو ضد انفجار
مقاومت در انفجار| ندارد| دارد
محیط نصب| عادی| خطرناک
قیمت| کمتر| بیشتر
استاندارد ویژه| ندارد| دارد
نوع تجهیزات| استاندارد| Ex Proof
زونبندی مناطق خطرناک
Zone 0
همواره گاز قابل اشتعال وجود دارد.
Zone 1
در شرایط عادی احتمال وجود گاز قابل اشتعال وجود دارد.
Zone 2
فقط در شرایط غیرعادی گاز قابل اشتعال ایجاد میشود.
مزایای تابلو برق ضد انفجار
افزایش ایمنی
مهمترین مزیت این تجهیزات است.
کاهش خسارتهای مالی
از انفجار و آتشسوزی جلوگیری میکند.
رعایت استانداردهای صنعتی
برای بسیاری از پروژهها الزامی است.
افزایش قابلیت اطمینان
در محیطهای سخت صنعتی عملکرد مناسبی دارد.
نکات مهم در انتخاب تابلو ضد انفجار
نوع محیط
باید نوع گاز یا گردوغبار مشخص شود.
کلاس حفاظتی
مطابق استانداردهای منطقه انتخاب شود.
دمای محیط
بر انتخاب تجهیزات تأثیرگذار است.
درجه حفاظت IP
معمولاً IP65 یا بالاتر توصیه میشود.
اشتباهات رایج در استفاده از تابلو Ex Proof
استفاده از گلند معمولی
باعث از بین رفتن ایمنی سیستم میشود.
تغییر تجهیزات داخلی
هرگونه تغییر باید مطابق استاندارد انجام شود.
عدم سرویس دورهای
ممکن است عملکرد حفاظتی تابلو را کاهش دهد.
استفاده در زون نامناسب
خطر انفجار را افزایش میدهد.
